87. rocznica Bitwy Ołtarzewskiej — 5 września na cmentarzu wojennym
87. rocznica Bitwy Ołtarzewskiej — 5 września na cmentarzu wojennym
W sobotę 5 września o godzinie 12:00 na Cmentarzu Wojennym Żołnierzy Września 1939 roku w Ołtarzewie odbędzie się uroczystość patriotyczna w 87. rocznicę Bitwy Ołtarzewskiej. Zapraszają burmistrz Ożarowa Mazowieckiego Paweł Kanclerz i przewodniczący Rady Miejskiej Andrzej Cichal.
W programie: hymn państwowy, przemówienia okolicznościowe, modlitwa za poległych, apel pamięci, składanie wiązanek oraz pieśni patriotyczne w wykonaniu Zespołu Ludowego „Ożarowiacy”.
Czym była Bitwa Ołtarzewska
To nie jest odległa historia z podręcznika — to działo się na polach, po których dziś chodzimy. Po pierwszym bombardowaniu Warszawy armia „Łódź” straciła kontakt z dowództwem. Jej nowy dowódca, generał Wiktor Thommée, zebrał rozproszone oddziały i próbował przebić się do stolicy. Walki toczyły się między 10 a 13 września 1939 roku w rejonie Ołtarzewa, Domaniewa i Umiastowa.
Żołnierze walczyli bez łączności, bez wsparcia artylerii i bez informacji o położeniu własnych oddziałów — aż do wyczerpania amunicji. Przebić się do Warszawy się nie udało; resztki armii generał Thommée doprowadził do Modlina, gdzie od 13 do 29 września broniły twierdzy.
Poległych chowano tam, gdzie padli: na polach, w ogrodach, przy drodze, często w zbiorowych mogiłach. Dopiero wiosną 1940 roku ciała ekshumowano i przeniesiono na jedno miejsce.
Cmentarz powstał na ziemi oddanej przez mieszkańców
Działki przy Parku Ołtarzewskim, w części ograniczonej ulicą Umiastowską, przekazało Towarzystwo Miłośników Ołtarzewa — to samo, które kilka lat wcześniej doprowadziło do powstania naszej parafii. Cmentarz zaprojektował Zygmunt Hellwig (1899–1958), architekt krajobrazu, autor między innymi parku im. gen. Sowińskiego w Warszawie.
Cmentarz wytyczono na planie krzyża. W jego środku stanął dwunastometrowy krzyż brzozowy, brzozowe były też krzyże na mogiłach — dopiero po latach zastąpiono je betonowymi.
Napis na obelisku przy głównej alei mówi wprost: „Na tym cmentarzu spoczywa 996 polskich żołnierzy z 2. Dywizji Legionów, 2., 3. i 4. Pułku Piechoty i 2. Pułku Artylerii Polowej. Polegli w obronie Ojczyzny w walkach stoczonych z najeźdźcą hitlerowskim w dniach 10, 11, 12, 13 września 1939 roku w rejonie Ołtarzewa, Domaniewa i Umiastowa”.
Spośród 996 pochowanych udało się zidentyfikować 124. Przy pozostałych grobach nie ma imienia.
Pamiętano o nich także wtedy, gdy było to zakazane
W czasie okupacji, na Dzień Zaduszny w latach 1942, 1943 i 1944, mieszkańcy przygotowywali na cmentarzu specjalną dekorację. Mimo grożących represji przez ramiona dwunastometrowego krzyża przerzucano czarną szarfę, zawieszano orła i Krzyż Virtuti Militari, stawiano pylony ze zniczami. W 1942 roku dekorację przygotowała Wojskowa Służba Kobiet, na mogiłach zatknięto proporczyki w barwach narodowych, przy krzyżu wartę pełnili harcerze, a teren przez dobę ochraniał II pluton 2 kompanii ożarowskiej.
Po wojnie wrześniowe uroczystości na kilkanaście lat zamieniono w akademie ku czci Mariana Buczka — działacza komunistycznego, którego władza obwołała bohaterem Bitwy Ołtarzewskiej, choć nie brał w niej udziału.
Na cmentarzu stoi też obelisk odsłonięty 18 maja 1997 roku, poświęcony żołnierzom AK Obwodu „Obroża”, VII Rejonu „Jaworzyn”, oraz tablica z 14 sierpnia 2020 roku upamiętniająca Zenona Kochanowskiego — dziewiętnastolatka z Ołtarzewa, ochotnika z 1920 roku, poległego pod Łomżą.
Cmentarz jest przy ulicy Umiastowskiej, obok Parku Ołtarzewskiego — dojście pieszo z większości osiedla. Warto przyjść, choćby na pół godziny. Przy 872 grobach bez imienia obecność jest jedyną formą, w jakiej można komuś podziękować.
Zobacz też: Park Ołtarzewski, historia osiedla i kalendarz osiedla.